www.commona.org  
 
دیالیکتیکی پرسێکی تاقانەی تەمەن
سیروان علی

دیالیکتیکی پرسێکی تاقانەی تەمەن

سیروان علی

6/18/2018

زۆر له‌ مێژه‌ سه‌رم کاکڵەی عه‌وداڵی وڵامی پرسیارێکه‌ ..پرسێک که‌ به‌رده‌وام هه‌ستم کرده‌وه وەڵامه‌که‌ی‌ له‌ نێو له‌پم دایه‌، که‌چی له‌گه‌ڵ کردنه‌وه‌ی په‌نجه‌کانم وەک سەرابێک دەچێت بە ئاسماندا و بێجگه‌ له‌ خه‌ته‌ خوارو خێچه‌کانی ڕێچکەی ژیان هیچی دیکه‌م چنگ ناکه‌وێت.. وەڵامێک که‌ هه‌ندێکجار په‌رۆشیم بۆی وه‌ک هه‌ڵپه‌م  بۆ نان و ئاو لەلام گرنگە، هه‌ندێک جاریش بێ ئومیدی کردووم و به ‌وەنه‌وزێکه‌وه‌ سه‌رم به‌رز کردۆته‌وه‌ به‌ڵکو سه‌ری دێڕی وەڵامێک سه‌ری ده‌رهێنابێت و ڕزگارم بوبێت.. زۆرجار وام لێهاتووه‌ که‌ هه‌ست بکه‌م‌ ئه‌م پرسه‌ی من وەڵامی نییه، یان به‌س له‌ گه‌ڵ خۆمدا له‌ ناو مندا چه‌که‌ره‌ی کردووە و هاتۆته‌ بوون.. ئاخر من چیبکه‌م؟ ئه‌و وه‌ک مان و نه‌مان خۆیم لێده‌کات به ڕێگه‌ی ژیان، په‌رۆشی و په‌ریشانی ئه‌و ئیتر نابڕێته‌وه‌، هه‌ندێکجار وای بۆ ده‌چم که‌ سه‌ریشم  ده‌خوات.

زۆر سه‌یره‌ ، زۆرکات له‌م پرسیاره‌ ترساوم و ئه‌ژنۆم شل بووه‌، به‌ تایبه‌ت کاتێک هه‌ستم کردووه‌ په‌رده‌یه‌کی ته‌نکم ماوه‌ بۆ وەڵامه‌که‌ی. دیارە ترسی من له‌وه نه‌بووه‌ کە وەڵامەکه‌یەم ‌نا به‌دڵ بووبێت یان مه‌ترسی بۆ دروست کردبێتم، نا.. ‌ بەڵكو هەندێکجار ئه‌و خه‌مه‌ی له‌ لام درووست کردووە کە دوای گەیشتن بە وەڵام ئیتر من چۆن و چی و سه‌ربخه‌مه سه‌ر چی. ئێ خۆ‌ به‌‌م دوایی عومره‌م تازە به‌ تازه‌ بە پرسێکی دیکەوە سه‌رگیرنابم ! ئاخر که‌ی پرسی نوێم هاته‌ بوون؟ کوا تاقه‌ت ماوه‌ بۆ گه‌ڕان؟ یان هەندێكجار ئه‌وغایه‌ڵه دام دەگرێت و ده‌م تۆقێنیت، کە ئەترسم وەڵامێک بێتە ڕێم که‌ ئیتر مه‌رگی پرسم بۆ بهێنێته‌ کایه‌وه‌. که‌ واتای مه‌رگی خۆم دێته‌ پێش چاو. نا .. خۆ من هێنده‌ سه‌ر شێت و غافڵ نیم که‌ له‌دوای ئه‌و هه‌موو ته‌مه‌نەو ئه‌م سه‌مه‌نۆکه‌م بۆ ئه‌م پرسیاره تاقانه‌یه‌ هه‌رئاواو به‌ ئاسانی به‌ وەڵامێکی ساناو ساکار ڕازی ببم. خۆ چه‌ندینجار وەڵامم چه‌نگ که‌وتووە، به‌س هێنده‌ لێی کۆڵاومه‌‌ته‌وە کە سه‌ت لق و پۆپی گرتووه‌ و چه‌ندین به‌رگی گۆڕیوه و ماکی فڕی داوه‌ و خۆشم هه‌ر ئاگاداریش نه‌بووم لێی بە کوێ گەیشتووە .

رەنگە ئێوه‌ وابزانن ئه‌م پرسەم به‌س خۆمم پێوە‌‌ سه‌رقاڵ کردبێت، بەڵام به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ‌ئه‌م پرسه‌م بردۆته‌ به‌رده‌ست هه‌موو که‌سێک، پرسیارم له‌ بیریارو بێبار کردووه‌، له‌ خه‌ڵکی شارو ڕێبواریش کردووه‌، خستوومەته‌ به‌ردەستی دادوه‌رو جوتیارو شالیار، کرێکارو عه‌تارو حه‌مباڵیشم پێکردووه‌،‌ داوێنی دایکی شه‌هیدو دایکی ئه‌نفالكراوو بێ سه‌رو شوێنانم گرتووه‌، هه‌رچی هونه‌رمه‌ندو زه‌ره‌رمه‌ندو قازانج په‌رست و بێ مایه‌م شک بردووه‌، هه‌ژارو چەو‌ساوه‌و ڕه‌نجده‌رم سه‌ر ئێشاندووه‌، سه‌رمایەدار و ده‌سه‌ڵاتدارو سیاسەتمەدارم نه‌هێشتووه‌. ئه‌م پرسه‌م وه‌ک به‌رماڵ له‌ هه‌موو مزگه‌وت و که‌نیسه‌ و پەرستگایه‌ک ڕاخستووه، لە ناو کۆنگرەو کۆڕو میتینگی حزبی و ناحزبی پێ پەی کردوە، کڕنۆشم به‌ هه‌موو وەڵامه‌کان بردووه‌و تۆبه‌ی مه‌رگیانم پێ ئه‌زبه‌ر کردووه‌.

تکام وایه‌ بێزار نه‌بن، له‌گه‌ڵم بگه‌ڕێن، ئاخر من پرسیاری بێزه‌نتینی یان وه‌ک ده‌ڵێن مەلا به‌زینم نەكردووە. خۆ من نه‌م وتووه‌ مریشک له‌ هێلکه‌یه‌ یان هێلکه لە مریشکە. من ناڵێم ڕاستی لە لای منە لای تۆشە. نا.. من خەوزڕ بوومە و ئێشک دەگرم و ژانە سەر ئۆقرەم لێ دەبڕێت کە چۆن ئەم پرسیارەم سەری هەموو وەڵامێکی کردووە بە قوڕدا، کەچی سەری لە هەموو کونجێک دەردێنێتەوە و قوت دێتەوە بەردەمم.

زۆر لەوە زیاتر درێژەی پێنادەم. بەڵام پرسیاری من هەر پرسیاری تۆیە، پرسیاری لەمێژینەی مرۆڤە. ئایا هەرشتێک کە بوونی هەیە بەو جۆرەیە کە هەستەوەرەکانی من پەی پێدەبەن ؟ یان بوونێکی ڕاستەقینەی دیکە هەیە لە دەرەوەی پێناسەی هەستەوەرەکانی من؟ ئەگەر هەیە چۆن؟ ئەگەر نییە چۆن نەبوونی بسەلمێنین؟ بە واتای ووتن ڕاستی (حقیقەت) خۆی چییە و لە کوێیە؟

 زۆر جار هەست دەکەم ئەو چیرۆکەی گوایە خودا وەک تاقی کردنەوە ئێمەی هێناوەتە بوون هەمان ئەم گەوجاندنەیە کە مرۆڤ خۆی عەوداڵی شتێک دەکات و دەیکات بە واتای ژیان، دواتر بۆی دەردەکەوێت ئەوەی ئەم لێی ببوو بە خودا و بنەما و لێی ببوو بە ڕاستی هیچ نەبوو بێجگە لە ڕاستییەک کە هین سەردەمێک بوو. ئێ خۆ دوای ئەو هەموو عومرە تازە ژیانیش دووبارە نابێتەوە. خۆ دەبارەش بێتەوە ئەو لە هەر ئەزموونێکی دووبارە شتێکی لێ دەبێتە ڕاستی ، ڕووخسارێکی لێ دەبێت بە جوان ، تامێکی لێ دەبێت بە خۆش ، ڕەنگێکی لێ دەبێت بە بینین، هەوڵێکی لێ دەبێت بە ئامانج و مرۆڤێکی لێ دبێت بە عاشق، ...هتد. وهەر دوای ئەو ئەزموونە دەبینێت ڕاستییەکەی وەهم بوو، ڕووخسارەکەش ڕووکەش، تامەکەش تاڵ، ڕەنگەکەش نابینایی، هەوڵەکەش سەراب ، ومرۆڤەکەش خوشک یان برا. گەر وانییە دەپێم بڵێن ئەوەی چاوی من و ئێوە ڕەنگی ئاسمان بە شین دەبینێ‌ خۆی شینە ؟ ئەوەی کە ئاو جێی حەوانەوەی ماسییە و جێی مەرگە بۆ من، کام بوونیان ڕاستەقینەیە؟ بەهەشتی ماسی یان مەرگی من؟ وە ئەوەی وشکانی پڕ هەوای فێنکی جەسەتەمە و غازێکی ژەهراوەیە بۆ ماسی، کامە بوون پێناسەیە بۆ هەوا؟ یان ئاو و هەوا بوونێکی تایبەت بەخۆیان هەیە بەدەر لە جەستەی ماسی و گیانی من ؟ بێگومان بوونی ئاوو هەوا لە درەوەی گیانی من و ماسی پێناسەی خۆی هەیە .

 پرسی من ئەوەیە ئێمە کەی و چۆن دەتوانین شتەکان وەک بوونی خۆی چۆنە ئاوا ببێتە زمان و پێناسەی ژیانکردنمان.واتای پرسیارم لە گرەوی دۆزینەوەی جوداییە لە نیوان کەتوار ڕاستیە (واقع و حقیقەت) ((real and reality.

ئەلبرت ئەنیشتاین دەڵیت (قورسترین شت بۆ مرڤ وێناکردنی گەردوون لە زهنیداو هەستکردنێتی بە گەردوون وەک خۆی). ئەگەر قسەکانم بە ڕاست دەزانی بە هیچ جۆرێک ژیانت لێ نەبێت بە ڕاستییەکی ڕەها، بەڵکو چیرۆکی بوونت وەک زیندانێک لە جەستەتدا تەماشا بکە کە لە هەندێک پەنجەرەی ئەو جەستەیە شتەکانت وێنا کردووە. ئیتر چیرۆکەکەی خۆت لەگەڵ خۆت ببە گڵەوە، نەوەی دوای خۆت ئازاد بکە با چیرۆکی خۆیان بنووسنەوە. تۆش پرسیارەکانت بکە و گەڕان بکە ، وەڵامی پێشینان سەنەد نییە، بەڵام پردی پەڕینەوەن بۆ پرسێکی نوێ و بنیاتنانی ژیان و ئایندەی باشترو گەشتر.